Szanowne Koleżanki i Szanowni Koledzy Przewoźnicy,

Od ostatnich informacji przekazanych na temat ograniczeń systemu TIR na terenie Federacji Rosyjskiej minęło kilka dni i można by powiedzieć, że wiele się wydarzyło i nie wydarzyło się nic (oczywiście nic oczekiwanego przez nas)... Z jednej strony to może być niepokojące, z drugiej należy wyraźnie powiedzieć, że chyba nikt spośród osób zajmujących się tym tematem nie oczekiwał, że Rosjanie nagle, bez żadnych powodów odstąpią od realizacji swoich planów.

Podsumowując: nowych istotnych faktów nie ma, ale wszyscy pracujemy, obydwie strony analizują sytuację, trwa przeciąganie liny.

Odbyło się kilka kolejnych spotkań, zarówno organizowanych przez narodowe organizacje przewoźników, jak też powołanej przez polskiego ministra transportu, budownictwa i gospodarki morskiej międzyresortowej grupy roboczej. Prace tych gremiów poświęcone były przede wszystkim wymianie informacji i integracji dalszych działań wobec zaistniałej sytuacji. Odbyło się również posiedzenie Grupy Roboczej WP.30 w EKG ONZ, poświęcone problemom celnym w transporcie, a także posiedzenie Komitetu Administracyjnego Konwencji TIR - AC.2, nadzorującego realizację Konwencji TIR. Uczestniczyłem w obydwu posiedzeniach. Przedstawiciele administracji celnych i resortów transportu chyba wszystkich państw - stron Konwencji TIR krytycznie odnieśli się do rosyjskich działań. Po długiej dyskusji wypracowano jednoznaczne stanowisko, że Federacja Rosyjska swoimi działaniami złamała Konwencję TIR. Uczestnicy posiedzeń zażądali, aby FR zastosowała się do postanowień Konwencji i uruchomiła formalną procedurę wystąpienia z niej. Jednakże w odpowiedzi usłyszeliśmy, że Federacja Rosyjska nie zamierza występować z Konwencji, natomiast ich zamiarem jest doprowadzenie do zmian w jej stosowaniu, zgodnych z ich wyobrażeniami i oczekiwaniami. Problem w tym, że ta wizja w sposób zasadniczy odbiega od konkretnych, wypracowanych i zapisanych przez wszystkie strony postanowień Konwencji TIR!

Jednak nawet w tej sytuacji można zakładać, że zapowiadane przez Rosjan ograniczenia nie mogą być w najbliższym czasie zrealizowane, ponieważ to by całkowicie zniszczyło wypracowywane na najwyższych szczeblach zarządzania poprawianie wizerunku Federacji Rosyjskiej - jako państwa odgrywającego coraz większą rolę w nadzorowaniu porządku i ładu prawnego na świecie... Ale nie oznacza to jednocześnie, że procedura TIR już wkrótce będzie na terenie Rosji stosowana bez zakłóceń. Rosjanie postanowili wdrożyć i upowszechnić stosowanie wewnętrznej (nacjonalnej) procedury gwarancji tranzytowej. Oczywiście, jak każde państwo, mają do tego prawo i moim zdaniem powinna również u nich istnieć jakaś równoległa do "TIR-a" procedura gwarancji w tranzycie celnym. Bowiem istota systemu TIR polega na tym, że to nie właściciel ładunku, tylko przewoźnik, wspierany przez łańcuch gwarancyjny TIR, bierze na siebie wszystko związane z gwarancją w tranzycie celnym. Ale takiej gwarancji nie zawsze wystarcza, w związku z tym przewoźnik często swój zysk topi opłacając dodatkowe uzupełniające procedury i czynności, jak chociażby konwój celny. Dlatego dla wielu przewoźników istnienie dobrze funkcjonującej "nacjonalnej" procedury gwarancji tranzytowej jest korzystne, ponieważ sami klienci w poszukiwaniu obniżenia kosztów i ułatwień będą zainteresowani w uruchomieniu swojej gwarancji dla swoich towarów. Jednakże taka procedura nie może zastąpić systemu TIR, ponieważ ogromna ilość zleceń na przewóz ładunków, wobec których należności celno-podatkowe nie przekraczają 60 tys. euro, pozyskiwane są za pośrednictwem łańcucha pośredników, czy też giełd ładunków. W takim przypadku właściciel ładunku i przewoźnik nigdy nie mają ze sobą bezpośredniego kontaktu i bardziej praktycznym rozwiązaniem - chociaż dla klientów często droższym - jest  przerzucanie wszystkiego na przewoźnika...

Dlatego ważnym jest, aby zrozumieć, że właściwymi adresatami zapowiadanych przez Rosjan "zastępczych" procedur gwarancyjnych nie są przewoźnicy, tylko właściciele ładunków. Te gwarancje są dedykowane z założenia do eksporterów i importerów, bo tylko oni są w stanie dla konkretnych ładunków uzyskać najlepsze warunki finansowe i zabezpieczeń. W każdym przypadku przewoźnik (a już na pewno przewoźnik zagraniczny) nie jest w stanie wynegocjować warunków optymalnych i na niskim poziomie cenowym, dla bądź co bądź nieznanych i różnorodnych ładunków. Obecnie stawiane przez Federalną Służbę Celną Rosji - FTS warunki są bezkompromisowe i niekorzystne w szczególności dla przewoźnika. Zbyt wiele ryzyka jest poza jakimkolwiek wpływem przewoźnika na proces rzetelnego dopuszczenia do obrotu towarem na terenie obszaru celnego, natomiast ten rodzaj gwarancji, czyli "na pierwsze żądanie", zmusza gwaranta (instytucję wydającą gwarancję) do bezwarunkowego żądania zapłaty i dosłownie mechanicznego ściągnięcia tej kwoty od przewoźnika! Co prawda trwają prace nad stworzeniem dodatkowego ubezpieczenia na wypadek powstania szkody celnej niezawinionej przez przewoźnika, ale to jeszcze przyszłość.

Osobiście uważam, że system TIR przetrwa na terenie Federacji Rosyjskiej, chociaż spodziewam się zmian w jego stosowaniu. Jednakże w dłuższej perspektywie czeka nas uciążliwa debata na temat zmian w postawie administracji celnych państw - stron Konwencji TIR, organizacji odpowiedzialnej za funkcjonowanie systemu TIR - IRU (Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego), stowarzyszeń poręczających i samych posiadaczy karnetów TIR. Proszę o uważne obserwowanie naszej strony internetowej i reagowanie na nasze SMS-y (dotrą pod warunkiem, że w naszej bazie członkowskiej są aktualne dane firmy, w tym telefony komórkowe przewoźników), ponieważ to za ich pośrednictwem prześlemy ważne informacje, jeżeli taka potrzeba nastąpi.

W związku z tym zwracam się do wszystkich Koleżanek i Kolegów Przewoźników z prośbą o podejmowanie tylko przemyślanych decyzji i rozważne "wchodzenie" w nowy, oferowany przez FTS produkt.  Może się bowiem okazać on zgubną pułapką dla szablonowo i schematycznie działających przewoźników...

Z przewoźniczymi pozdrowieniami,
Jan Buczek, prezes ZMPD